|
KEMIKLI
BALIKLAR
(OSTEICHTYES)
Bunlarda iskelet, en azindan belli kisimlarda kemik yapida oldugundan,
kemikli baliklar anlamina gelen Osteichtyes adi verilmistir. Vücutlari
dermis tabakasindan meydana getirilmis pullarla örtülüdür. Vücut çok
degisik sekillerde olabilir. Yüzgeçleriyle yüzer, solungaçlariyla da
solunum yaparlar. Tatli, tuzlu, aci, çok soguk ve çok sicak olmak
üzere degisik su artamlarinda yasamlarini sürdürürler.
Bazi
zooloji kitaplarinda, kikirdakli baliklarin daha ilkel oldugu ve
kemikli baliklarin bunlardan meydana geldigi belirtilir. Yalniz bu
eski varsayim, günümüzde elde edilen fosil kayitlariyla çeliski
göstermektedir. Çünkü ilk kikirdakli balik fosilleri orta devoniendeki,
ilk kemikli balik fosilleri ise siluriendeki kayalar arasinda
bulunmustur. Bu nedenle kemikli baliklarin, kikirdakli baliklardan
daha eski oldugu ve bunlarin da kikirdakli baliklar gibi Ostracodermi-Placodermi
arasi özellige sahip bir atadan meydana geldigi varsayilmaktadir.
Karakteristik özellikleri:
1)
Derileri mukus maddesi salgilayan bir çok salgi bezi içerir.
Genellikle vücut dermis tabakasindan meydana gelmis Ganoid, Cycloid ve
Ctenoid pullarla kapli, bazilari tamamiyla pulsuzdur. Çok az bir
kisminda ise pullar mine tabakasi ile örtülüdür. Istisnalar disinda
tek ve çift yüzgeçleri hemen hemen her zaman mevcuttur. Yüzgeçleri
kemik veya kikirdak halindeki yüzgeç isinlariyla desteklenir.
2)
Agizlari çogunlukla terminaldir ve disler ihtiva eder. Çeneleri çok
iyi bir sekilde gelismistir ve kafatasina eklemlidir. Basin dorsal
tarafinda ve herbir yanda iki tane burun deligi vardir ve bu delikler
çogunlukla agiz boslugu ile irtibatli degildir. Gözler büyüktür ve göz
kapaklari yoktur.
3)
Iskeletleri kemik yapidadir. Yalniz mersin baliklari (Acipenser)
ve Kasik burunlu mersin (Polydon) gibi diger bazi baliklarda iskelet
kikirdak halindedir. Çok sayida omurlari vardir. Kavdal yüzgeç
genellikle homoserktir. Omurlar içerisindeki notokord kalintilari
çogunlukla mevcuttur.
4)
Kalpleri bir karincik ve bir kulakcik olmak üzere iki gözlüdür. Ayrica
Sinus venosus ve Conus arteriosus bölgeleri de bulunur. Kalplerinde
yaniz kirli kan mevcuttur. Aort yaylari dört çifttir. Alyuvarlari oval
ve çekirdeklidir.
5)
Solunumlari farinks boslugunun herbir yanindaki kemik yapili solungaç
yaylari üzerinde yer alan solungaçlarla yapilir. Solungaçlari bir
kapak seklinde örten operkulumlari vardir. Çogunlukla solunuma
yardimci bir hava keseleri (yüzme kesesi) veya akcigerli baliklar (Dipnoi)'da
akciger benzeri organlar gelismistir. Bazilarinda hava kesesinin
yutakla baglantisi olmasina karsin, bazilarinda bu baglanti yoktur.
6)
Hepsinde beyinden 10 çift sinir çikar. Beyindeki koku alma loblari
cerebrum küçük, görme loblari ve cerebellum çok büyüktür.
7)
Vücut sicakligi sabit degildir, çevreye bagli olarak degisiklik
gösterir (Poikilothermus).
8)
Ayri eseylidirler. Tipik olarak çift halde bulunan gonadlari vardir.
Genellikle ovipardirlar. Bazilari ise ovovivipar veya vivipar
olabilirler. Bazi istisnalar disinda döllenme dis döllenme seklinde
olur. Yumurtari küçüktür, en fazla 52 mm. çapinda olabilir, yedek
besin maddesi türlere bagli olarak büyük degisiklikler göstermektedir.
Segmentasyon meroblastik sekildedir. Embriyo tabakalari yoktur.
Bazilarinda yavrular (postlarva evreleri) erginlere benzerlik
göstermezler.
Kemikli
baliklar, kemik iskelet, pullar, bazi kemik plakalar, yüzme kesesi ve
daha iyi gelismis beyine sahip olmalarindan ötürü, kikirdakli
baliklardan daha evrim geçirmis bir grup olarak kabul edilirler.
Kavdal yüzgeçleri genellikle köpek baliklarindaki heteroserk durumunu
kaybederek ya homoserk yada difiserk bir sekil kazanmistir. Ayrica
fosil baliklarda bulunan Cosmoid veya Ganoid pullardan meydana
getirilmis zirh, bugünkü baliklarda kaybolmustur. Beyin, dermal ve
kikirdak kemiklerden olusmus gerçek bir kafatasi ile kusatilmistir.
Kemikli baliklarin çogunda yüzgeçler dermal yapida olan çok sayidaki
paralel yüzgeç isinlari tarafindan desteklenir. Yalniz jeolojik
devirlerde yasamis olan Crossopterygii örneklerinde çift yüzgeçlerin
orta kisminda lob seklinde kalin bir yapi bulunmaktadir. Bazilarinda
ise çift halde bulunan yüzgeçlerin vücut ile eklem yapabilmesi için
kalça ve omuz kemerleri tesekkül etmistir. Büyük bir olasilikla bu
kemerler, daha sonra karasal omurgalilardaki üyelerin iskeletini
meydana getirmislerdir. Hava keseleri akciger seklinde olan bazi
kemikli baliklarda burun delikleri yutakla baglantili oldugundan sig
bataklik sularinda hava ile rahatlikla solunum yapabilirler.
Bazi örnek türler: Huso huso (Mersin morinasi),
Sardina pilchardus (Hakiki sardalya), Salmo trutta (Alabalik), Esox
lucius (Turna baligi), Synodus saurus (Zurna baligi), Serrasalmus
piraya (Piranha), Cyprinus carpio (Sazan), Eloktrophorus elektricus
(Elektrikli yilan baligi), Tinca tinca (Karabalik), Silurus glanis (Yayin
baligi), Exoccetus volitans (Uçan balik), Gadus euxinus (Mezgit),
Hippocampus guttalatus (Deniz ati), Gambusia affinis (Sivrisinek
baligi), Trachurus trachurus (Istavrit), Coryphaena hippurus (Yunus
baligi) |